ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ବିବାହ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ରିଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧିଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ ଏବଂ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଅଟେ। ଏହା ବୁଦ୍ଧି, ବିବେକ ଏବଂ ପିତୃ-ମାତୃ ଭକ୍ତିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ।
ଏହି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
୧. ବିବାହ ପଛର କାହାଣୀ (ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରତିଯୋଗିତା)
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଥରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ମାତା ପାର୍ବତୀ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଗଣେଶ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ। ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା ଯେ, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରି ଫେରିବେ, ତାଙ୍କର ବିବାହ ପ୍ରଥମେ କରାଯିବ।
ଭଗବାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ବାହନ ମୟୂର ଉପରେ ବସି ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା କରିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ।
କିନ୍ତୁ ଗଣେଶ ଜୀଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ଥୂଳ ଥିଲା ଏବଂ ବାହନ ମୂଷା ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଦୌଡ଼ିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିଜର ଅଗାଧ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
୨. ଗଣେଶଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା
ଗଣେଶ ଜୀ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ନିଜ ପିତାମାତା (ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ଏକାସନରେ ବସାଇ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ସାତ ଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଏହାର କାରଣ ପଚରାଗଲା, ସେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଦାହରଣ ଦେଇ କହିଲେ ଯେ, “ପିତାମାତାଙ୍କ ଚରଣରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଦ୍ୟମାନ। ତେଣୁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା ସହ ସମାନ।”
୩. ରିଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧିଙ୍କ ସହ ବିବାହ
ଗଣେଶଙ୍କର ଏପରି ଅଗାଧ ପିତୃ-ମାତୃ ଭକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଦେଖି ପ୍ରଜାପତି ବିଶ୍ୱରୂପ (କିଛି ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ନିଜର ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ‘ରିଦ୍ଧି’ ଏବଂ *’ସିଦ୍ଧି’*ଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଲେ।
୪. ରିଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧିଙ୍କ ପ୍ରତୀକ
ଭଗବାନ ଗଣେଶ ହେଉଛନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିର ଦେବତା, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଗୁଣର ପ୍ରତୀକ ଅଟନ୍ତି:
ରିଦ୍ଧି (Riddhi): ସେ ‘ଧନ’, ‘ସମୃଦ୍ଧି’ ଏବଂ ‘ସମ୍ପନ୍ନତା’ର ପ୍ରତୀକ।
ସିଦ୍ଧି (Siddhi): ସେ ‘ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି’, ‘ସଫଳତା’ ଏବଂ ‘ବୁଦ୍ଧି’ର ପ୍ରତୀକ।
୫. ସନ୍ତାନ (ଶୁଭ ଓ ଲାଭ)
ଏହି ବିବାହରୁ ଗଣେଶଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ:
ଶୁଭ (Shubh): ରିଦ୍ଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ।
ଲାଭ (Labh): ସିଦ୍ଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ପ୍ରାପ୍ତି ବା ଉନ୍ନତିର ପ୍ରତୀକ।
ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ନିଜ ଖାତା ବହିରେ କିମ୍ବା ଦୋକାନରେ “ଶୁଭ-ଲାଭ” ଲେଖିଥାନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା, ବୁଦ୍ଧି (ଗଣେଶ) ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧି (ରିଦ୍ଧି) ଓ ସଫଳତା (ସିଦ୍ଧି) ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ଶୁଭ ଓ ଲାଭ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
