ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରେଳ ବଜେଟରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟୟବରାଦ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ୨୦୦୯ରୁ ୨୦୧୪ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବାର୍ଷିକ ହାରାହାରି ୮୩୮ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିବାବେଳେ ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ୧୩ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧୦,୫୯୯ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ରାଜ୍ୟସଭାରେ ସାଂସଦ ଶୁଭାଶିଷ ଖୁଣ୍ଟିଆଙ୍କ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ର ରେଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଶ୍ବିନୀ ବୈଷ୍ଣବ ଏହି ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି।
ଯାତ୍ରୀଭଡ଼ା ଓ ମାଲଭଡ଼ା ବାବଦରେ ରେଳବାଇ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପାଉଥିବା ରାଜସ୍ବ ସଂପର୍କିତ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ରଖି ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଶା ପୂର୍ବତଟ ରେଳବାଇ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ରେଳବାଇ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଳବାଇ ଜୋନ ଅଧିନରେ ଆସୁଛି। ୨୦୨୪-୨୫ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ପୂର୍ବତଟ ରେଳବାଇର ରାଜସ୍ବ ୨୩୭୯୬ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିବାବେଳେ ମୋଟ ଖର୍ଚ୍ଚ ୨୬,୨୫୪ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା। ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ରେଳବାଇର ରାଜସ୍ବ ୧୯,୪୪୮ କୋଟି ଓ ବ୍ୟୟ ୨୬୦୭୬ କୋଟି ଥିଲା। ସେହିପରି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଳବାଇର ମୋଟ ଆୟ ୨୦,୯୩୧ କୋଟି ଓ ବ୍ୟୟ ୨୦,୯୪୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିଲା।
୨୦୦୯ରୁ ୨୦୧୪ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହାରାହାରି ବାର୍ଷିକ ୫୪ କିଲୋମିଟର ହିସାବରେ ମୋଟ ୨୬୭ କିଲୋମିଟର ନୂଆ ରେଳଟ୍ରାକ୍ ବିଛାଯାଇଥିବାବେଳେ ୨୦୧୪-୨୫ ମଧ୍ୟରେ ହାରାହାରି ବାର୍ଷିକ ୧୯୫ କିଲୋମିଟର ସହ ମୋଟ ୨୧୫୦ କିଲୋମିଟର ରେଳଟ୍ରାକ୍ ବିଛାଯାଇଛି।
୧ ଏପ୍ରିଲ୍, ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ମୋଟ ୪୦୧୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବ ଏବଂ ୬୭,୪୯୬ କୋଟି ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ୪୯ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ (୧୯ଟି ନୂତନ ଲାଇନ ଏବଂ ୩୦ଟି ଦୋହରୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ) ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆସୁଅଛି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୧,୪୨୯ କିଲୋମିଟର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଛି ଏବଂ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ୨୮,୦୪୩ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଛି।
ଓଡ଼ିଶାରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପ୍ରକଳ୍ପ
ଓଡ଼ିଶାରେ ନିକଟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଉଥିବା ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଦୈତାରୀ–ବାଂଶପାଣି ନୂଆ ଲାଇନ ଏବଂ ଜଖପୁରା–ହରିଦାସପୁର ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୧୭୯ କି.ମି.), ଝାରସୁଗୁଡା–ସାରଡେଗା ମଧ୍ୟରେ ଏମସିଏଲ୍ ସାଇଡିଂ ନୂଆ ଲାଇନ (୫୩ କି.ମି.), ହରିଦାସପୁର–ପାରାଦୀପ ନୂଆ ଲାଇନ (୮୨ କି.ମି.), ଅନୁଗୁଳ–ସୁକିନ୍ଦା ନୂଆ ଲାଇନ (୧୦୪ କି.ମି.), ଚମ୍ପା–ଝାରସୁଗୁଡା ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୧୫୨ କି.ମି.), ସମ୍ବଲପୁର–ଟିଟିଲାଗଡ଼ ଦୋହରୀକରଣ (୧୮୨ କି.ମି.), ରାଉରକେଲା–ଝାରସୁଗୁଡା ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୧୦୧ କି.ମି.), ବାଂଶପାଣି–ଦୈତାରୀ–ଟମକା–ଜଖପୁରା ଦୋହରୀକରଣ (୧୬୪ କି.ମି.), ସମ୍ବଲପୁର–ତାଳଚେର ଦୋହରୀକରଣ (୧୭୪ କି.ମି.), ରାୟପୁର–ତିତଳାଗଡ଼ ଦୋହରୀକରଣ (୨୦୩ କି.ମି.), ଝାରସୁଗୁଡା–ସାରଡେଗା ଦୋହରୀକରଣ (୫୦ କି.ମି.)।
ସେହିପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଆଂଶିକଭାବେ ଆସୁଥିବା କେତେକ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ଜୁନାଗଡ଼–ନବରଙ୍ଗପୁର ନୂଆ ଲାଇନ (୧୧୬ କି.ମି.), ନବରଙ୍ଗପୁର–ଜୟପୁର ନୂଆ ଲାଇନ (୪୧ କି.ମି.), ଜୟପୁର–ମାଲକାନଗିରି ନୂଆ ଲାଇନ (୧୩୦ କି.ମି.), ମାଲକାନଗିରି–ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗପୁରମ ନୂଆ ଲାଇନ (୧୭୪ କି.ମି.), ବୁରାମାରା–ଚାକୁଲିଆ ନୂଆ ଲାଇନ (୬୦ କି.ମି.), ଗୁଣୁପୁର–ଥେରୁବାଲି ନୂଆ ଲାଇନ (୭୪ କି.ମି.), ପୁରୀ–କୋଣାର୍କ ନୂଆ ଲାଇନ (୩୨ କି.ମି.), ବଡ଼ାମପାହାଡ଼–କେନ୍ଦୁଝରଗଡ଼ ନୂଆ ଲାଇନ (୮୨ କି.ମି.), ବାଙ୍ଗିରିପୋଷି–ଗୋରୁମହିଷାଣୀ ନୂଆ ଲାଇନ (୮୬ କି.ମି.), ବରଗଡ଼ ରୋଡ୍–ନୱାପଡ଼ା ରୋଡ୍ ନୂଆ ଲାଇନ (୧୩୮ କି.ମି.), ବିଜୟନଗରମ–ତିତଳାଗଡ଼ ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୨୬୫ କି.ମି.), ଜରପଡ଼ା–ବୁଢ଼ାପଙ୍କ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଲାଇନ ସହ ତାଳଚେରରେ ଫ୍ଲାଏଓଭର (୧୦୧ କି.ମି.), ବୁଢ଼ାପଙ୍କ–ସାଲେଗାଁ ରାଜତଗଡ଼ ମାର୍ଗରେ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଲାଇନ (୧୭୦ କି.ମି.), ନେରଗୁଣ୍ଡି–ବିଜୟନଗରମ ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୩୮୫ କି.ମି.), କୋଟ୍ଟାଭଲାସା–କୋରାପୁଟ ଦୋହରୀକରଣ (୧୮୯ କି.ମି.), କୋରାପୁଟ–ସିଙ୍ଗାପୁର ରୋଡ୍ ଦୋହରୀକରଣ (୧୬୫ କି.ମି.), ଜଗଦଲପୁର–କୋରାପୁଟ ଦୋହରୀକରଣ (୧୦୭ କି.ମି.), ଝାରସୁଗୁଡା–ବିଲାସପୁର ଚତୁର୍ଥ ଲାଇନ (୨୦୬ କି.ମି.), ବଣ୍ଡମୁଣ୍ଡା–ରାଞ୍ଚି ଡବଲିଂ (୧୫୯ କି.ମି.), ନାରାୟଣଗଡ଼–ଭଦ୍ରକ ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୧୫୩ କି.ମି.), ଭଦ୍ରକ–ନେରଗୁଣ୍ଡି ତୃତୀୟ ଲାଇନ (୯୨ କି.ମି.)।
ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୋଡ-ବଲାଙ୍ଗୀର ପ୍ରକଳ୍ପ :
ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୋଡ-ବଲାଙ୍ଗୀର (୩୦୧ କିମି) ନୂଆ ଲାଇନ ପ୍ରକଳ୍ପର ମୋଟ ବ୍ୟୟଅଟକଳ ୫୦୮୯ କୋଟି ଟଙ୍କା ଥିବାବେଳେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ୪୩୧୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟ ହୋଇସାରିଛି ଓ ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ଆଉ ୧୯୩୮ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟବରାଦ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୋଡ-ଦଶପଲ୍ଲା (୧୦୬ କିମି) ଓ ପୁରୁଣାକଟକ-ବଲାଙ୍ଗୀର (୧୨୦ କିମି) କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦଶପଲ୍ଲା-ପୁରୁଣାକଟକ (୭୫ କିମି) କାମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।
ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ :
ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ରେଳ ନେଟୱାର୍କର ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ ଏକ ମିଶନ ମୋଡରେ କରାଯାଇଛି। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାୟ ୯୯.୪୫ ପ୍ରତିଶତ ବ୍ରଡ-ଗେଜ୍ ନେଟୱାର୍କର ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ କରାଯାଇଛି। ଅବଶିଷ୍ଟ ନେଟୱାର୍କରେ ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶାରେ ଆସୁଥିବା ସବୁ ବ୍ରଡଗେଜ୍ ଲାଇନର ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।
ରୋଡ୍ ଓଭର ବ୍ରିଜ୍ (ROB) ଏବଂ ରୋଡ୍ ଅଣ୍ଡର ବ୍ରିଜ୍ (RUB):
ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ମଧ୍ୟରେ ରୋଡ୍ ଓଭର ବ୍ରିଜ୍ (ROBs) ଏବଂ ରୋଡ୍ ଅଣ୍ଡର ବ୍ରିଜ୍ (RUBs) ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ମଞ୍ଜୁରୀ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଏକ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ। ଏପରି ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକତା ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ଟ୍ରେନ ପରିଚାଳନାରେ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗତିଶୀଳତା ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ରାସ୍ତା ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ଆଧାର କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ।
୧ ଫେବୃଆରୀ, ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା, ଓଡିଶା ରାଜ୍ୟରେ ୧୧,୩୦୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟରେ ୨୮୭ ଟି ରୋଡ୍ ଓଭର ବ୍ରିଜ୍ (ROB) ଏବଂ ରୋଡ୍ ଅଣ୍ଡର ବ୍ରିଜ୍ (RUB) ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଛି; ଏହା ବ୍ୟତୀତ,
୧ ଫେବୃଆରୀ, ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ, ୧,୧୪,୧୯୬ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟରେ ମୋଟ ୪,୮୦୨ ଟି ରୋଡ୍ ଓଭର ବ୍ରିଜ୍ (ROB) ଏବଂ ରୋଡ୍ ଅଣ୍ଡର ବ୍ରିଜ୍ (RUB) ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଛି । ଏସବୁ ଯୋଜନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ୧୧,୩୦୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟଅଟକଳରେ ୨୮୭ଟି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଅମୃତ ଭାରତ ଷ୍ଟେସନ ସ୍କିମ୍
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୩୩୮ଟି ଷ୍ଟେସନକୁ ଅମୃତ ଭାରତ ଷ୍ଟେସନ ସ୍କିମ୍ ଅଧିନରେ ବିକାଶ କରିବାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ୫୯ଟି ଷ୍ଟେସନ ରହିଛି। ଓଡ଼ିଶାର ବାରିପଦା, ବରପାଲି, କଟକ, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଓ ତାଳଚେର ଷ୍ଟେସନର ଉନ୍ନତୀକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ମଧ୍ୟରେ ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ, ପୁନଃବିକାଶ, ଉନ୍ନତୀକରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣ ଏକ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପ୍ରାଥମିକତା ଏବଂ ପାଣ୍ଠିର ଉପଲବ୍ଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଆବଶ୍ୟକ ମନେକରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ। ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ, ପୁନଃବିକାଶ, ଉନ୍ନତିକରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣ ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଷ୍ଟେସନର ବର୍ଗ, ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଷ୍ଟେସନରେ ପରିଚାଳିତ ଟ୍ରାଫିକର ପରିମାଣ ଭଳି କାରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ। ସାଧାରଣତଃ, ଅମୃତ ଭାରତ ଷ୍ଟେସନ ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ, ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ, ଉନ୍ନତିକରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ପ୍ଲାନହେଡ୍-୫୩, ‘ଯାତ୍ରୀ ସୁବିଧା’ ଅଧୀନରେ ନିଆଯାଇଥାଏ। ଓଡ଼ିଶା ତିନୋଟି ରେଳ ଜୋନ୍ ଅଧୀନରେ ଆସେ: ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ରେଳବାଇ, ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଳବାଇ ଏବଂ ପୂର୍ବ ତଟ ରେଳବାଇ। ୨୦୨୫-୨୬ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଏହି ଜୋନ୍ ପାଇଁ ୧,୫୮୪ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୧,୪୨୮ କୋଟି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଛି।
୧୩ ଗୁଣ ବଢିଛି ଓଡ଼ିଶାକୁ ରେଳବାଇ ବ୍ୟୟବରାଦ: ରେଳମନ୍ତ୍ରୀ
