ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ କେବଳ ଏକ ନଦୀ ନୁହେଁ, ବରଂ “ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ” ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପ୍ରତିଦିନ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସ୍ଥି ବା ହାଡ଼ ଗଙ୍ଗାରେ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଇଥାଏ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଏହି ଯେ, ଏତେ ପରିମାଣର ହାଡ଼ ବିସର୍ଜନ ସତ୍ତ୍ୱେ ନଦୀ ଗର୍ଭରେ ହାଡ଼ର କୌଣସି ସ୍ତୂପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଏହା ପଛରେ ଥିବା ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନିମ୍ନରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
୧.ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ: ମୁକ୍ତି ଓ ରୂପାନ୍ତର
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆସିଛନ୍ତି କେବଳ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟୀ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ।
ଶାପମୁକ୍ତିର କାହାଣୀ: ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ସଗରଙ୍କ ୬୦,୦୦୦ ପୁତ୍ର କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ଭସ୍ମ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସେହି ଭସ୍ମ ବା ହାଡ଼କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ମିଳିଥିଲା।
ଶିବଙ୍କ ଅଂଶ: ଗଙ୍ଗା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି। ପୌରାଣିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଗଙ୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନ୍ତ ଶକ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସେଥିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଅସ୍ଥି ଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ନିଜ ଭିତରେ ସମାହିତ କରି ନିଅନ୍ତି। କୁହାଯାଏ ଯେ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ କଲେ ତାହା ପୁଣି ଥରେ ପଞ୍ଚଭୂତରେ (ମାଟି, ପାଣି, ପବନ, ନିଆଁ ଓ ଆକାଶ) ମିଶିଯାଏ।
୨.ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହ ସମ୍ପର୍କ
ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। କୁହାଯାଏ ଯେ, ଗଙ୍ଗାରେ ବିସର୍ଜିତ ହେଉଥିବା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ “ଶାଳଗ୍ରାମ” ଶିଳାରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ମୃତ ଆତ୍ମାର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା କୋଳରେ ପଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଗ୍ରହର ଅଂଶବିଶେଷ ପାଲଟିଯାଏ।
୩. ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ:ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗୁଣ ରହିଛି ଯାହାକୁ ସ୍ୱତଃ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କୁହାଯାଏ।
ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଓଫାଜ୍ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଏକ ପ୍ରକାରର ଭାଇରସ୍ ଥାଏ ଯାହା କ୍ଷତିକାରକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଙ୍କୁ ଖାଇଯାଏ। ଏହା ଜଳକୁ ସଢ଼ିବାକୁ ଦିଏନାହିଁ।
କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଓ ଫସଫରସ୍: ହାଡ଼ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଏବଂ ଫସଫରସ୍ରେ ଗଠିତ। ଗଙ୍ଗା ଜଳର ପ୍ରବାହ ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ବିଶେଷ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଯୋଗୁଁ ହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରବାହର ଗତି: ଗଙ୍ଗା ଏକ ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ। ଏହାର ପ୍ରବଳ ଜଳରାଶି ପଥର ସହ ଘଷି ହୋଇ ହାଡ଼କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦିଏ, ଯାହା ଶେଷରେ ବାଲି କିମ୍ବା ପଙ୍କରେ ମିଶିଯାଏ।
ସାରାଂଶ: ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଯୁଆଡ଼େ ବି ଯାଉ, ଭାରତୀୟ ମାନସପଟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି,
“ଗଙ୍ଗେ ଚ ଯମୁନେ ଚୈବ ଗୋଦାବରୀ ସରସ୍ୱତୀ…”
ଗଙ୍ଗା କେବଳ ଶରୀରର ଅବଶେଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ମିଶାଇ ଦିଅନ୍ତି।
